Ыам ыйын 25-26 күннэригэр дойдубут тэбэр сүрэҕэр Москваҕа ыытыллыбыт Бүтүн Арассыыйатааҕы X-c үбүлүөйдээх "Труженики села" пуорумҥа тыа сиригэр биир оскуолаҕа өр сылларга үлэлээбит учуутал быһыытынан кыттыыны ылан кэллим. Саха сириттэн дэлэгээссийэҕэ СӨ тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин "Агропромышленнай комплексы ресурсанан хааччыйыы киинин" үлэһиттэрэ К.П.Лазарев, М.С. Скрябина, К.А.Бикетова, II Малдьаҕар агрохайысхалаах орто оскуолатын дириэктэрэ Сысоев Г.Г., бу оскуола агрохайысхатын салайааччы Атласова Н.Н, мин уонна Москваттан, анал байыаннай дьайыы хонуутуттан тахсан, Тулагы агрохайысхалаах оскуолатын дириэктэринэн үлэлээбит Д.В.Андросов холбоһон сырыттыбыт. Дмитрий Васильевич баҕа өттүнэн илии баттаан, Аҕа дойдутун көмүскүү, анал байыаннай дьайыыга барбыта сыл буолбут эбит.

Бастакы күн Тверской болуоссакка пиэрмэрдэр бородууксуйаларын улахан дьаарбаҥкатыттан саҕаланна. Эрэгийиэн аайыттан иккилии дэлэгээт Федерация Сэбиэтин уораҕайыгар Пленарнай мунньахха ыҥырыллан, бэрэссэдээтэл В.И.Матвиенконы кытта көрсүһүүгэ бырайыактарын көмүскээтилэр. Бүтүн Арассыыйаттан наһаа элбэх сайабылыанньа киирбитинэн, II Малдьаҕар агрохайысхалаах орто оскуолатын дириэктэрэ Г.Г.Сысоев "Агрошкола, ямщицкое наследие и агротуризм" диэн ТХМ, АГАТУ үлэһиттэрин кытта өр кэмҥэ ырытыллан оҥоһуллубут бырайыагын бириэмэ тиийбэтинэн мунньахха кыайан көмүскээбэккэ, боротокуолга киллэрэн, В.И.Матвиенкоҕа үөрэтиигэ түһэриллибит.

Иккис күн "Россия" национальнай киин киэҥ уораҕайыгар тэрилиннэ. Барыта 600 кыттааччы "Российское село - пространство возможностей" стратегическай сиэссийэҕэ муһуннубут. Мунньаҕы Федераци Сэбиэтин бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Яцкин А.В., аграрнай-продовольственнай уонна айылҕаны туһаныы комитетын бэрэссэдээтэлэ Двойных А.В. салайдылар.Тыа хаһаайыстыбата дойдубутугар сайдыытыгар федеральнай бюджеттан 600 млрд солк көрүллэр эбит. Арассыыйа нэһилиэнньэтин 25% тыа сиригэр олороллор, онтон 5% эрэ тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар, аһы- үөлү оҥорор эбит. Онон тыа сирэ эстибэккэ сайдыытыгар, тыа сиригэр олохсуйууга государственнай программа оҥоһуллан үлэ салҕанарын, Арассыыйа тыатын сирэ инникилээҕин туһунан үрдүк трибунаттан араас салайааччылар элбэхтик эттилэр- тыыннылар. Таһаарыылаах үлэлээх эдэр пиэрмэрдэр, ИП-лар үлэлэрин уопутун кэпсээтилэр. Тимирязев аатынан тыа хаһаайыстыбатын академиятын үлэһитэ кэпсээбитинэн, күн бүгүн студеннарын 86% Арассыыйа араас эрэгийиэннэриттэн сылдьар оҕолор эбит. Быйыл 722 студент тус сыаллаах миэстэнэн туттарсан киирбиттэр. Агрооскуолалар выпускниктарыгар өйөбүл баарын эттэ, РСХБ кытта бииргэ үлэлээн, кинилэр үөрэхтэригэр туттарсан киирбит оҕолорго, 10000 суумалаах сертификат оҥоһуллубут.Академия ыытар олимпиадаларыгар, конкурстарыгар ситиһиилээхтик кыттыбыт оҕолору конкурсу таһынан үөрэххэ ылаллар эбит. Красноярскай кыраайтан оскуола дириэктэрэ агрокылаастан аграрнай техникумҥа, онтон агропредприятиеҕа үлэ диэн ситимнээх үлэлэрин сырдатта. Оскуолаҕа сыһыаннаах итинник дакылааттары өйдөөн иһиттим.

Пуорум кыттыылаахтара бары дойдубут үрдүнэн ыам ыйын 26-30 күннэригэр ыытылла турар агродиктаҥҥа күргүөмүнэн кытынныбыт. Диктант 10 боппуруоһун улахан экранынан дьиҥнээх тыа хаһаайыстыбатын үлэһит дьоно биэрбиттэрэ кэрэхсэбили үөскэттэ, 20 боппуруоһун хаалбыт бириэмэҕэ толорбуппут кэннэ анал волонтердар хомуйдулар. Күн иккис аҥарыгар 7 тиэмэнэн улахан төгүрүк остуолларынан арахсан үлэлээтибит. Учууталлар "О состоянии и перспективах развития сельских школ в РФ", ТХМ үлэһиттэрэ "Малый агробизнес", "Инфраструктура села в ХХI веке" төгүрүк остуолларга арахсан сырыттыбыт. Интэриэһинэй этиилэр: Тамбовскай уобаласка Татановскайдааҕы агрохайысхалаах оскуола агроүөрэхтээһиҥҥэ киин эбит, онно Арассыыйа 55 эрэгийиэннэриттэн оскуолалар холбоһо сылдьаллар эбит, олортон 16 оскуола РАН оскуолалара буолбуттар (Саха сириттэн Хатас орто оскуолата). Бу оскуолаларга оскуола пришкольнай учаастагын бородууксуйатын батарыы судургутуйбут, нолуокка чэпчэтиилээхтэр эбит. Ульяновскай уобаластанА.С.Макаренко аатынан оскуола дириэктэрэ махтанна, кинилэргэ оскуолаларын өрөмүөнэ "Развитие сельских территорий" бырагырамманан толору хаачыстыбалаахтык ыытыллыбыт, агрокылаас аһыллыбыт, учууталларга "бесшовнай" идэ таһымын үрдэтии куурустарын, тыа сирин оскуолаларын социальнай партнерстволарын тэрийбиттэр. "Тыа сиригэр- оскуола нэһилиэк сүрэҕэ, оттон учуутал- нэһилиэк дууһата" диэн тылларын дохсун ытыс тыаһынан көрүстүбүт. Кировскай уобаластан Калинка диэн кыра дэриэбинэ оскуолатын эдэркээн учуутала "Ты не один" диэн бырайыак үлэлэтэн, оскуола үөрэнээччилэрэ соҕотох олорор кырдьаҕас дэриэбинэ олохтоохторугар волонтерскай көмөлөрүн кэпсээтэ. Новосибирскай уобалас Камышинскай оскуолатын дириэктэрэ кинилэр уобаластарыгар агрокылаас- колледж- тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарааччы ситиминэн 60 агрокылаас үлэлиирин кэпсээтэ. Манна 2 колледж, 31 АПК тэрилтэлэрэ холбоспуттар. 62 лаборатория үлэлиир эбит. Үөрэнээччилэр суоппар,тракторист, слесарь,сварщик парикмахер, визажист идэлэрин баһылыыллар эбит. Маннык биир ситимнээх үөрэхтээһини киллэриэхтэриттэн тыа хаһаайыстыбатын идэлэрин талар выпускниктар ахсааннара 1,5 төгүл үрдээбитин бэлиэтээтэ. Араас орто анал үөрэх тэрилтэлэрин салайааччылара кэпсэтиигэ көхтөөхтүк кытыннылар, ол курдук тыа сиригэр учуутал тиийбэт буолуутун, социальнай- педагогическай кылаастары аһан, оҕолор учуутал идэтин баһылаан, дойдуларыгар төннөн кэлэллэрин ситиһиэххэ сөбүн сүбэлээтилэр. Түмүккэ "Тыа сирин учуутала" Бүтүн Арассыыйатааҕы күрэх кыайыылаахтарын наҕараадалааһын ыытылынна. Пуорум православнай култуура уонна кыра куораттар уонна дэриэбинэлэр култуурунай нэһилиэстибэлэрин ХII бэстибээлин улахан кэнсиэринэн түмүктэннэ. Көрөн - истэн кэлбиппин үллэстибиппиттэн агрооскуолалар, агрокылаас аһыллыбыт оскуолалара туһанан, салгыы ирдэһэн үлэлиэххит диэн баҕа санаабын үллэһинним.

Балыктаах орто оскуолатын учуутала С.А.Габышева